اگر به توهّمات عامیانه مبنی بر اینکه یک خدای خیالی به عنوان منبع لطف و کرم باید بخواهد و درست کند بی‌اعتنا شویم و به جای آن به مشاهدات و یافته‌های علمی- تجربی توجه کنیم درخواهیم یافت این هستی و طبیعت هستند که خودکار و ذاتی، رفع نقائص و کاستی‌های خود را طی پروسهٔ تکامل، ظرف بازه‌های زمانیی در حد و اندازهٔ صدهاهزار و میلیون‌ها سال به انجام می‌رسانند. اما در مورد چارهٔ کوتاه مدت‌تر و ملموس برای انسان این آدم به عنوان بازوی شتاب‌دهندهٔ تکامل هستی و طبیعت است که عامل رفع نقائص و کاستی‌ها بوده و بنابراین اوست که منبع لطف و کرم است.

با توجه به روند چند صد هزار- و چند میلیون سالهٔ تکاملی هستی معقول‌تر به نظر می‌رسد توکل به جای «خ‌دا» به آدم‌ها باشد. اما با توجه به شرایط جنگلی کنونی، معقول‌ترین، شروع از دَمِ دست‌ترین آدم‌ها یعنی اتکا به خود است اگر انسان آدم شده باشد. پس بنا بر تعریف «خ‌دا» و خدا، لازم است توکل به خدا ، به خود باشد که در این صورت به غیر از «خ‌دا» نخواهد بود.

اگر قرار باشد یک نیروی خیالی و ماورألطبیعه به غیر از هستیی که شامل طبیعت و آدم هم می‌شود در انجام امور دخالت داشته باشد چه دلیلی وجود دارد که آن نیروی خیالی به نیروی خیالی برتر دیگری وابسته نباشد؟ اگر هم آن نیروی خیالی و خارجی اولیه خودمختار است چه دلیلی وجود دارد که هستی ملموس و واقعی فاقد این خودمختاری است؟ اگر یک سنگ در هستی خود به خود تکان نمی‌خورد همان هستی شامل بارانی که سیل می‌شود و آن سنگ را جا به جا می‌کند یا آدمی که آن سنگ را برمی‌دارد هم می‌شود.

هستی قطعاً دارای خردی بزرگ است چون نشانه‌هایی از طراحی در تکامل یا تصمیم‌گیری قبلی را در آن می‌توان یافت و طراحی خود نشان هوشمندی و هوشمندی خود نشان وجود خرد است. این خرد نمی‌تواند تنها محدود به خرد آدمیان باشد چون قدمت وجود آدمی خیلی متأخر است و تنها هم می‌تواند به محدودهٔ کرهٔ زمین قابل تصور باشد در حالی‌که آن نشانه‌های طراحی به قبل از وجود آدمیان و به فراتر از زمین خودمان هم برمی‌گردند. یک  دیدگاه بینش مَزدیَسنی حاکی از این است که خرد آدمی هم تنها مختص فعالیت مغز خودش نیست بلکه حاصل رزونانس با خردی کل شامل خرد دیگر موجودات زنده  و فرای  آن هم هست.

عقل هیچ انسانی ناقص نیست. عقل ابزاری است که همگان به آن مجهزند. منتها هر چقدر زیست بومی که انسان در آن پرورش می‌یابد محدودتر و بسته تر باشد و یا معیشت و امنیتش در کنترل خودش نباشد، به اصطلاح کمتر روی پای خودش است و لذا موارد به‌کار گیری و تمرین عقل هم می‌تواند محدودتر شده و نهایتاً باعث شود خرد و ذهن به خوبی شکل نگرفته و کاملاً توسعه نیافته باشد. بنابراین کمتر هم امکان دارد مدیریت ذهنش را به عهده بگیرد. شرایطی که موجب می‌شوند بیشتر در مرحلهٔ انسان بودن گیر کرده و هنوز آدم و مسلماً اَبَر آدم نشده باشد.

خوب یک عده معتقد هستند زن برای کنج خانه پیش بچه‌هایش درست شده. اینان کارشان تمام است و هیچ‌وقت هم موردی نبودند که بشود رویشان حسابی غیر از رخوت و ارتجاع باز کرد. ولی نسل جدیدی در راه است متفاوت و پروردهٔ دهه شصتی‌ها. دیدیم این چند وقت چگونه حساب زور را رسیدند، چیزی که نه‌تنها به مخیلهٔ نسل مرتجع راه پیدا نمی‌کرده بلکه تا حدودی ضدّش هم هستند. کار را اگر نسل خیزش ۱۴۰۱ تمام نکند قطعاً دست‌پرورده‌هایش به انجام می‌رسانند.